Dinsdagmiddag, half drie. De telefoon ging precies op het moment dat Marijke de strijkbout neerzette, zoals altijd, en ze wist al wie het was voordat ze had opgenomen.
"Met mij," zei Ineke. "Hoe is het met die knie vandaag?"
Marijke ging op de armleuning van de bank zitten, de telefoon tussen schouder en oor geklemd, en vertelde over de pijn die 's ochtends erger was dan 's avonds, over de nieuwe huisarts die eigenlijk best meeviel, over de buren die tot vier uur housewarming hadden gevierd. Beneden, door de vloer heen, hoorde ze het gerinkel van de fietsenwinkel die net openging. Achtenveertig jaar kenden ze elkaar al, zij en Ineke, sinds de mavo, en dit belletje kwam elke dinsdag, zomaar, zonder aanleiding, zonder dat er iets nodig was.
Ze woonde in Deventer, boven die fietsenwinkel aan de Bagijnenstraat, in een flat waar de derde tree van de trap altijd kraakte. 's Ochtends rook het portiek naar versgezette koffie van de buren op nummer vier en naar fietsvet dat door de kieren omhoog trok. Op de radio, altijd aan tijdens het strijken, draaiden dezelfde drie liedjes van Marco Borsato die ze inmiddels uit haar hoofd kende.
Ze had ooit een man gehad, Rob, en een dochter, Sanne, die nu in Almere woonde met haar eigen gezin en twee keer per jaar langskwam met een tas vol wasgoed dat ze thuis niet meer kon drogen. Ze had collega's gehad bij de bibliotheek waar ze veertien jaar had gewerkt, mensen met wie ze elke ochtend koffie dronk en van wie ze had gedacht dat ze onmisbaar waren. Na haar pensioen bleven er twee kerstkaarten per jaar over, en zelfs die werden dunner.
Wat bleef, was Ineke, met haar dinsdagse telefoontjes vanuit Zutphen, een halfuur met de trein.
Toen Marijke vorig jaar in het Deventer Ziekenhuis lag voor haar galblaasoperatie, was het Ineke die er zat, niet Sanne — die zat met haar jongste vast op de A6 en kwam pas 's avonds. Ineke had een thermosfles thee meegenomen omdat ze wist dat het ziekenhuis alleen slappe automatenkoffie had, en ze was gewoon blijven zitten, twee uur lang, met een tijdschrift dat ze niet las.
Het kantelpunt kwam niet in het ziekenhuis. Het kwam een paar maanden later, op een zaterdag in maart, toen Marijkes broer Wim langskwam om te praten over het huisje van hun overleden moeder in Diepenveen. Hij wilde het verkopen, snel, aan een projectontwikkelaar die er nieuwbouw van wilde maken. Marijke wilde wachten — het huisje was het enige wat nog aan hun moeder herinnerde, de kersenboom die zij zelf had geplant stond er nog altijd.
Wim werd kwaad op een manier die ze niet van hem kende. Hij zei dat ze sentimenteel deed, dat ze hem in de weg stond, dat ze nooit had meegewerkt aan wat dan ook in het gezin. Daarna liet hij wekenlang niets horen. Geen telefoontje, geen bericht. Marijke merkte dat ze 's avonds naar haar mobiel zat te kijken en zich afvroeg of ze het zelf verkeerd had aangepakt.
Ze vertelde het aan Ineke tijdens een wandeling langs de IJssel, bij de kade waar de veerpont net wegvoer met een paar fietsers aan boord. Ineke luisterde, velde geen oordeel, en zei toen alleen: "Je hoeft niet elk jaar Kerst met hem te vieren om zijn zus te blijven. Maar je hoeft ook niet te wachten tot hij weer normaal doet."
Die uitspraak bleef hangen. Marijke ging naar de notaris aan de Grote Kerkhof, een vrouw genaamd De Wit, en liet haar testament aanpassen. Niet uit wrok. Ze had het huisje van haar moeder, haar deel ervan, altijd stilzwijgend gereserveerd voor Wim, omdat hij de oudste was en dat zo hoorde in het gezin waarin ze was opgegroeid.
Nu liet ze vastleggen dat haar deel — een derde van de waarde, destijds getaxeerd op honderdtwintigduizend euro — bij verkoop rechtstreeks naar een rekening zou gaan die ze op haar eigen naam opende, los van de gezamenlijke erfenisrekening die Wim beheerde. Geen strijd, geen ruzie aan tafel. Gewoon een document met haar handtekening, een kopie voor de notaris, een kopie voor haarzelf in de map met haar paspoort en polisbladen.
Drie weken later belde Wim weer, alsof er niets was gebeurd, met een vraag over de verkoopprijs. Marijke vertelde hem rustig wat ze had geregeld. Aan de andere kant van de lijn bleef het langer stil dan gewoon. Toen zei hij dat ze hem niet vertrouwde. "Vertrouwen bel je bij elkaar," zei ze. "Dat eis je niet op het moment dat je een handtekening nodig hebt."
Hij kwam die zaterdag naar haar flat, stond beneden bij de fietsenwinkel te bellen dat ze open moest doen, en boven aan tafel, met de kop koffie die ze voor hem had ingeschonken maar die hij niet aanraakte, probeerde hij het nog een keer: dat ze onredelijk deed, dat de familie uit elkaar viel door haar toedoen. Marijke schoof de kopie van het notarisdocument niet eens over de tafel. Ze zei alleen dat het huisje van hun moeder verkocht kon worden zoals hij wilde, maar dat haar deel voortaan haar deel was, met haar naam erop, en dat hij zijn kersenboom-sentiment de volgende keer misschien beter kon bewaren voor iemand die er ook echt om gaf.
Hij vertrok zonder de koffie op te drinken. Beneden hoorde ze de deur van de fietsenwinkel dichtvallen, harder dan nodig.
Het huisje in Diepenveen werd verkocht. De kersenboom bleef staan bij de nieuwe eigenaren, omdat de projectontwikkelaar toch een tuin nodig had voor de brochure. Wim en Marijke spraken elkaar rond verjaardagen, kort, beleefd, zonder de warmte van vroeger, maar ook zonder ruzie.
Vorige maand, toen Marijke een nieuwe knieoperatie moest ondergaan, zat Ineke weer naast het bed met haar thermosfles thee, het tijdschrift ongelezen op haar schoot. Tussen twee dutjes door, terwijl de infuuspomp zachtjes tikte, vertelde ze terloops dat Wim haar destijds ook had gebeld, boos, om te vragen of zij Marijke had opgestookt om naar de notaris te gaan. "Ik zei dat ik daar niets mee te maken had," zei Ineke, en ze schroefde de dop van de thermosfles los om nog een kop thee in te schenken. "Want dat had ik ook niet."
